जनक उवाच ।।
कथं ज्ञानमवाप्नोति कथं मुक्तिर्भविष्यति ।
वैराग्यं च कथं प्राप्तं एतद् ब्रूहि मम प्रभो ।। १-१ ।।
    
                     अष्टावक्र उवाच ।।

मुक्तिम् इच्छसि चेतात विषयान् विषवत्त्यज ।
क्षमार्जवदयातोषसत्यं पीयूषवद् भज ।। १-२।।

न पृथ्वी न जलं नाग्निर्न वायुर्द्यौर्न वा भवान् ।
एषां साक्षिणमात्मानं चिद्रूपं विद्धि मुक्तये ।। १-३ ।।

यदि देहं पृथक् कृत्य चिति विश्राम्य तिष्ठसि ।
अधुनैव सुखी शान्तो बन्धमुक्तो भविष्यसि ।। १-४ ।।

न त्वं विप्रादिको वर्ण: नाश्रमी नाक्षगोचर: ।
असङगोऽसि निराकारो विश्वसाक्षी सुखी भव ।। १-५ ।।

धर्मा            
धर्मौ सुखं दुखं मानसानि न ते विभो ।
न कर्तासि न भोक्तासि मुक्त एवासि सर्वदा ।। १-६ ।।

एको द्रष्टासि सर्वस्य मुक्तप्रायोऽसि सर्वदा ।
अयमेव हि ते बन्धो द्रष्टारं पश्यसीतरम् ।। १-७ ।।

अहं कर्तेत्यहंमानमहाकृष्णाहिदंशितः ।
नाहं कर्तेति विश्वासामृतं पीत्वा सुखं भव ।। १-८ ।।

एको विशुद्धबोधोऽहं इति निश्चयवह्निना ।
प्रज्वाल्याज्ञानगहनं वीतशोकः सुखी भव ।। १-९ ।।

यत्र विश्वमिदं भाति कल्पितं रज्जुसर्पवत् ।
अानन्दपरमानन्दः स बोधस्त्वं सुखं भव ।। १-१० ।।

मुक्ताभिमानी मुक्तो हि बद्धौ बद्धाभिमान्यपि ।
किंवदन्तीह सत्येयं या मतिः सा गातिर्भवेत ।। १-११ ।।

अात्मा साक्षी विभुः पूर्ण एको मुक्तश्चिदक्रियः ।
असंगो निःस्पृहः शान्तो भ्रमात्सणसंसारवानिव ।। १-१२ ।।

कूटस्थं बोधमद्वैतमात्मानं परिभावय ।
अाभासोऽहं भ्रमं मुक्त्वा भावं बाह्यमथान्तरम् ।। १-१३ ।।

देहाभिमानपाशेन चिरं बद्धोऽसि पुत्रक ।
बोधोऽहं ज्ञानखंगेन तः निकृत्य सुखी भव ।। १-१४ ।।

निःसंगो निष्क्रियोऽसि त्वं स्वप्रकाशो निरंजनः ।
अयमेव हि ते बंघः समाधिमनुतिष्ठति ।। १-१५ ।।

त्वया व्याप्तमिदं विश्वं त्वयि प्रोतं यथार्थतः ।
शुद्धबुद्धस्त्वं मा गमः क्षुद्रचित्तताम् ।। १-१६ ।।

निरपेक्षो निर्विकारो निर्भरः शीतलाशयः ।
अगाधबुद्धिरक्षुब्धो भव चिन्मित्रवासन: ।। १-१७ ।।

साकारमनृतं विद्धि निराकारं तु निश्चलं ।
एतत्तत्त्वोपदेशेन न पुनर्भवसंभव: ।। १-१८ ।।

यथैवादर्शमध्यस्थे रूपेऽन्तः परितस्तु सः ।
तथैवाऽस्मिन् शरीरेऽन्तः परितः परमेश्वरः ।। १-१९ ।।

एकं सर्वगतं व्योम बहिरन्तर्यथा घटे ।
नित्यं निरन्तरं ब्रह्म सर्वभूतगणे तथा ।। १-२० ।।

               जनक उवाच ।।

सशरीरमिदं विश्वं न किंचिदिति निश्चितं ।
शुद्धचिन्मात्र अात्मा च तत्कस्मिन् कल्पनाधुना ।। २-१९ ।।

शरीरं स्वर्गनरकौ बंधमोक्षौ भयं तथा ।
कल्पनामात्रमेवैतत् किं मे कार्यम् चिदात्मनः ।। २-२० ।।

नाहं देहो न मे देहो जीवो नाहमहं हि चित् ।
अयमेव हि मे बन्ध अासीद्या जीविते स्पृहा ।। २-२२ ।।